Haft w Łodzi: tradycje, ornamenty i symbole

Haft jest tradycyjnym rzemiosłem zdobienia rzeczy w wielu kulturach, w tym w kulturze polskiej. Każdy region miał swoje osobliwości i tradycje hafciarskie, które sprawiały, że haft był różnorodny, wyjątkowy i niepowtarzalny, pisze strona lodzanka.eu.

Haft w Łodzi ma starożytne korzenie, które odzwierciedlają bogate dziedzictwo kulturowe całego regionu. Stał się tutaj ważną częścią tradycji ludowych i tożsamości, a także elementem przemysłu włókienniczego, który aktywnie rozwijał się w mieście i z którego słynie Łódź.

Spróbujmy wspólnie zastanowić się, jak wyglądał tradycyjny haft w Łodzi i co miało na niego wpływ.

Style, motywy ludowe i narodowe

Styl haftu łódzkiego kształtował się pod wpływem innych regionów, lokalnych rzemiosł i tradycji. Techniki były bardzo zróżnicowane – haft wykonywano różnymi technikami, od gładkiego po zwykły haft krzyżykowy, co pozwalało uzdolnionym miejscowym rzemieślniczkom tworzyć nawet najbardziej skomplikowane ornamenty.

Łódzkie hafty charakteryzowały się ornamentami roślinnymi i geometrycznymi, które miały znaczenie symboliczne. Elementy roślinne symbolizowały piękno natury i płodność ziemi. Kwiaty i liście drzew były symbolami rodziny, harmonii, duchowego wzbogacenia, rozwoju i miłości.

Jako jedne z pierwszych w haftach Łodzi i regionu pojawiły się elementy geometryczne. Były to takie symbole jak romb, kwadrat i koło. Często symbolizowały one pragnienie długowieczności, pomyślności i dobrobytu. Niektóre rzemieślniczki włączały do nich motywy zoomorficzne, które w połączeniu z innymi elementami tworzyły niepowtarzalny wzór.

Dawniej łódzkie rzemieślniczki wykorzystywały do haftowania wyłącznie naturalne materiały. Len i bawełna były niezbędnymi podstawowymi składnikami przyszłego haftu. Używały również naturalnych barwników do malowania nici, aby nadać swoim pracom różne kolory. Barwnikami były różne naturalne materiały – korzenie, liście, kora drzew, owoce i kwiaty.

Haft łowicki

Na szczególną uwagę zasługuje haft łowicki. Stroje z tego regionu uznawane są za jedne z tych, które obok krakowskich reprezentują Polskę na arenie międzynarodowej. 

Wszystko zaczęło się od tego, że na przełomie lat 1820-1830 były tu szyte zwykłe stroje, a miejscowe rzemieślniczki postanowiły je urozmaicić i wzbogacić haftem. I udało im się – bardzo szybko stroje z haftem łowickim stały się popularne, mimo że zakup kompletnego stroju był dość kosztowny. Świadczy o tym fakt, że stroje łowickie często były wręczane pannom młodym jako część posagu.

W haftach łowickich przeważa technika krzyżykowa, w której dominują motywy roślinne. Miejscowe rzemieślniczki zdobiły również ubrania haftem satynowym. Tradycyjnym haftem satynowym dla tego regionu były kompozycje kwiatowe (bukiety) na czarnym aksamicie. Same kwiaty na takim hafcie są zawsze wielokolorowe, co sprawia, że bukiety wyglądają niezwykle naturalnie i harmonijnie.

W pierwszej połowie XIX wieku do tradycji łowickiej weszły również koraliki. Od tego czasu rzemieślniczki aktywnie zajmowały się zdobnictwem koralikami, z których wykonywano motywy kwiatowe. Najczęściej dekoracja ta była stosowana na ubraniach wykonanych z grubych wełnianych tkanin i aksamitu. Uzupełnieniem były cekiny i kryształki.

Stroje łowickie zdobiono również haftem Richelieu (znanym również jako haft wenecki). Jest on nanoszony równomiernie na tkaninę i należy do grupy technik ażurowych, wykonywanych białymi nićmi i znajduje zastosowanie w ażurowych kompozycjach z dzianiny. Technika ta była wykorzystywana do ozdabiania mankietów, żabotów, szali, kołnierzy, a nawet artykułów gospodarstwa domowego. Technika Richelieu została wynaleziona nie w Łowiczu, ale znacznie wcześniej, w renesansie, i była niegdyś znana z ozdabiania strojów europejskiej szlachty. Łowickie stroje przypominają nam o eleganckich i wyrafinowanych manierach tamtych czasów, podkreślając estetyczne gusta zarówno rzemieślników, jak i właścicieli tych ubrań.

Haft i przemysł w Łodzi

W XIX wieku, kiedy Łódź stała się ważnym ośrodkiem polskiego przemysłu, hafty zaczęto wykorzystywać nie tylko do ozdabiania ubrań i ręczników, ale także innych przedmiotów domowego użytku. W tym czasie haftowana odzież stała się powszechna – pojawienie się licznych fabryk włókienniczych w Łodzi nie tylko zwiększyło asortyment towarów, ale także popyt wśród ludności, która chciała urozmaicić swoją garderobę.

Jednocześnie haft stał się nie tylko elementem sztuki ludowej, ale także dochodowym towarem na sprzedaż. Produkcja fabryczna dodała różnorodności i rozszerzyła zakres zastosowania haftowanej odzieży. I chociaż haft maszynowy przyspiesza proces tworzenia ubrań, ręcznie haftowane ozdoby nadal są cenione.

Dziś haft pozostaje częścią dziedzictwa kulturowego Łodzi. Lokalni rzemieślnicy i kobiety nadal rozwijają dawne tradycje. W mieście często odbywają się wystawy i festiwale poświęcone sztuce ludowej, organizowane przez Stowarzyszenie Twórców Ludowych i inne społeczności. Pielęgnowane są tu również nowe pokolenia artystów, a kursy haftu i warsztaty promują dawne tradycje wśród młodych ludzi.